Kiedy robi się tłoczno w jednym znaku - wszystko o batchimie

Pomimo że język koreański wygląda zupełnie inaczej niż nasz ojczysty, można zauważyć pewne podobieństwo między nimi - obydwa posługują się stałym alfabetem, którego litery układamy w sylaby, a te tworzą słowa. Aczkolwiek sposób zapisu koreańskich wyrazów często nie jest ciągiem znaków ułożonych obok siebie, a pod sobą... lub wszystko na raz. Przez to wielu początkujących miewa problemy z plątaniem się języka. Za chwilę przekonasz się, że nie taki diabeł straszny, jak go malują!

Czym tak właściwie jest batchim?

Sylaby w koreańskim są zbudowane z samogłoski oraz jednej lub kilku spółgłosek. Układa się je na planie kwadratu, który nazywamy blokiem sylabowym. W jednym bloku tylko dwie litery mogą stać obok siebie, a każda kolejna trafia pod ich spód, mieszcząc w sobie maksymalnie cztery elementy.

Batchimem (받침) nazywamy te spółgłoski, które kończą sylabę i znajdują się na dolnej pozycji. Dlatego jeśli napotkasz „dwupiętrowy” znak, to batchim znajdziesz na niższym „piętrze”!

가 - sylaba zaczyna się od spółgłoski, ale kończy ją otwarty dźwięk (samogłoska), więc nie ma batchimu

달 - batchim to ㄹ, ponieważ jest trzecią głoską w sylabie - spółgłoską, która zajęła miejsce na dole

악 - sylabę otwiera samogłoska, lecz dźwięk kończy znajdująca się na dole spółgłoska ㄱ i to właśnie ona jest batchimem

밝 - na samym dole znajdują się dwie spółgłoski, jednak nie wyróżniamy tylko jednej, która akurat jest ostatnia. W rzeczywistości batchimem są obydwie - ㄺ.

Wymowa batchimu

Poznając hangeul, najpewniej obiły Ci się o uszy litery, które mają kilka wariantów wymowy w zależności od miejsca i sąsiedztwa - chociażby ㄹ, które czasem wymawia się jak nasze [L], a niekiedy jako miękkie [R]. W tej części będziemy się skupiać głównie na wymowie w batchimie.

W pojedynczych słowach, przy których nie ma żadnych dodatków w postaci chociażby partykuł (o których jeszcze porozmawiamy), batchim zazwyczaj jest „zjadany”. Oznacza to, że jego obecność wyrażamy ruchem ust, ale zatrzymujemy jego dźwięk.

Jako przykład spójrzmy na 집 (dom). Litera ㅂ leży na skali pomiędzy polskim [B] a [P], którego wymowa potrzebuje gwałtownego odbicia się naszych warg od siebie. Aby poprawnie wymówić batchim tego słowa, wystarczy zamknąć usta zamiast je odbić - zupełnie tak, jakbyśmy powstrzymali się od tego w ostatniej chwili.

Kolejnym przykładem może być 알, gdzie batchimem jest ㄹ, które w tej pozycji  przyjmuje dźwięk polskiego [L]. W jego wymowie po prostu przytrzymujemy język na podniebieniu.

Co ciekawe, niektóre litery zajmujące miejsce batchimu nie są wypowiadane zgodnie z ich podstawowym brzmieniem. Wynika to z faktu, że zatrzymanie ich dźwięku (np. syczenia "S") byłoby dosyć trudne. Ta wyjątkowa zmiana dźwięku to tak naprawdę usprawnienie wymowy.

ㄷ, ㅌ, ㅅ, ㅆ, ㅈ, ㅊ, ㅎ -> [ㄷ] 

꽃 (kwiat) -> [꼳]

Batchim jest wymawiany zgodnie z podstawowym dźwiękiem danej litery, kiedy następna sylaba w wymowie zaczyna się od samogłoski. Wówczas występuje zjawisko określane jako „zasada przechodzenia dźwięku”. 

Na przykład, mówiąc 집에 가요 (idę do domu), nie wypowiadamy pojedynczo sylaby po sylabie, bo brzmiałoby to jak wypowiedź zacinającego się robota. Zamiast tego „ㅂ” wykorzystuje okazję obecności niemego „ㅇ” w samogłosce stojącej po nim i wskakuje w jego miejsce: 

집에 가요 -> [지베 가요] 

꽃이 -> [꼬치] 

Można powiedzieć, że spółgłoska w batchimie tak jakby uzupełnia samotność samogłoski, aby wszystko brzmiało płynnie.

Wymowa podwójnego batchimu

Sprawa z podwójnym batchimem wcale nie jest taka straszna, na jaką wygląda. W indywidualnym słowie lub w sytuacji, kiedy za podwójnym batchimem stoi spółgłoska, wypowiadamy tylko jedną z obu liter. Natomiast kiedy za tą samą sylabą stoi samogłoska, postępujemy według zasady przechodzenia dźwięku. 

Ponadto, jeszcze większym ułatwieniem jest ograniczona ilość kombinacji spółgłosek, a także fakt, że każdy zestaw zawsze będzie czytany według stałych zasad. To znaczy, że nie trzeba za dużo rozmyślać nad wyjątkami - jeśli znasz już wymowę 밝, to wypowiedzenie 읽다 będzie działać identycznie ze względu na występowanie tej samej pary spółgłosek w batchimie. 

밝 -> [박] 

밝은 (jasny) -> [발근) 

Dzięki temu, że jedna z głosek podczas wymowy przechodzi w puste miejsce, mamy szersze „pole do popisu” i tym razem możemy wypowiedzieć obydwie! To, która spółgłoska jest wypowiadana, zależy od składu podwójnego batchimu.

Wyjątki

Najbardziej znienawidzony detal każdego, kto uczy się jakiegokolwiek języka. Zapewne jest to też temat najbardziej rozległy, więc poruszymy go pokrótce dla ciekawostki. 

Czasami bywa tak, że głoski są zmiękczane, co możemy zaobserwować nawet w języku polskim. Wszystko dzieje się po coś - a tu ponownie chodzi o ułatwienie wymowy i sprawienie, żeby wszystko brzmiało płynnie. 

읽 -> [익] 

읽는 (czytany) -> [잉는] 

W powyższym przykładzie głoską, którą czytamy w podwójnym batchimie, jest ㄱ. Jednakże w zestawieniu z ㄴ ulega zmiękczeniu do ㅇ (ng), sprawniej łącząc ich dźwięki, aby wszystko poszło gładko jak po maśle. 

Twardo brzmiące głoski mogą sprawiać, że te następujące po nich są naturalnie wzmocnione, czyli geminowane. Często następuje to w bezokolicznikowej formie czasowników.

있다 (być) -> [읻따] 

먹다 (jeść) -> [먹따]) 

W obu przypadkach ㄷ ulega wzmocnieniu do ㄸ przez twardość wymawiania batchimu przed nim. 

Jak widać, batchim lubi czasami psocić, a reguł do odkrycia jest całkiem sporo. Aczkolwiek warto pamiętać, że wiele zasad w wymowie języka koreańskiego jest po to, by nie zmęczyć naszej buzi mówieniem. Jak tylko poznasz sekrety hangeula, to z biegiem czasu zauważysz, jak naturalnie zacznie to przychodzić, a skomplikowane znaki przestaną być dla Ciebie problemem! :)

Współautorką tekstu jest Dominika Krzymińska