Pismo tajskie – historia, rozwój, najważniejsze informacje

Jeśli dopiero zaczynasz przygodę z językiem tajskim, pewnie już zdążył*ś zauważyć, że pismo tajskie nie przypomina niczego, co znasz. Ktoś mógł Ci powiedzieć, że „to trudne”, albo że „mają tam ponad 40 liter!” – i miał rację... częściowo. Ale spokojnie, krok po kroku można się tego nauczyć. W tym wpisie przeprowadzę Cię przez najważniejsze informacje o tajskim piśmie: jego historię, strukturę i praktyczne wskazówki do nauki. Mam w tym niemałe doświadczenie, bo uczę tajskiego już kilka lat i napisałam książkę Pismo Tajskie.

1. Skąd się wzięło pismo tajskie?

Pismo tajskie (อักษรไทย – aksorn thai) powstało w XIII wieku, za panowania króla Ramkhamhaenga Wielkiego, jednego z najważniejszych władców królestwa Sukhothai. A przynajmniej tak się zakłada, bo raczej nie pracował sam i przypisał sobie dzieło najprawdopodobniej mnichów Według legendy sam król opracował alfabet około 1283 roku, opierając się głównie na piśmie Khmerów (które z kolei wywodziło się z brahmi, używanego w Indiach). To dlatego w piśmie tajskim można zauważyć podobieństwa do alfabetów używanych w innych częściach Azji Południowo-Wschodniej, np. w Laosie czy Kambodży. Inna teoria mówi o tym, że pismo tajskie wykształciło się bezpośrednio na bazie brahmi. Prawda jednak pewnie leży gdzieś po środku.

2. Ile jest liter w piśmie tajskim? A ile z nich trzeba znać na początku?

Oficjalnie pismo tajskie składa się z 44 liter reprezentujących spółgłoski, osobno samogłosek, których liczba określana jest na 32, ale w rzeczywistości zależy, jak na to spojrzymy. Jeśli mamy na myśli same znaki tworzące samogłoski, to jest ich mniej i są powtarzalne. Na początek warto jednak skupić się na 20–25 najczęściej używanych spółgłoskach i samogłoskach, a tony zostawić sobie na spokojniejszy etap – choć warto je poznać wcześnie, bo są absolutnie kluczowe dla zrozumienia języka. Nauka pisma tajskiego to długi proces, a samo nauczenie się liter to początek, tak naprawdę umiejętność czytania i rozumienia tego, jak działa pismo tajskie, rozwija się wraz z poznawaniem nowego słownictwa.

3. Dlaczego spółgłoski i samogłoski są przedstawiane osobno? 

Wpisujesz w wyszukiwarkę: alfabet tajski, pismo tajskie i co? Wyskakuje jakaś tabelka z obrazkami, w której są same spółgłoski, a samogłoski to jakiś osobny alfabet? Nie. Spółgłoski w tajskim są bazą pisma, a samogłoski bazujące na podobnych elementach składowych uzupełniają słowa, dlatego przedstawione są w osobnych tabelach. Nie jest to żaden osobny system, po prostu taki podział, który wydał się Tajom oczywisty. My postrzegamy to nieco inaczej.

4. Dziwny zapis pisma tajskiego

W tajskim piśmie nie ma spacji między słowami, a samogłoski mogą stać przed, po, nad lub pod spółgłoską, którą określają. I tu zaczyna się zabawa. Pismo tajskie to abugida – oznacza to, że każda spółgłoska z natury zawiera w sobie domyślną samogłoskę, jeśli nie dodamy innej. To dlatego samogłoski nie zawsze wyglądają jak „pełne litery” – często są to tylko znaki uzupełniające. Dodatkowo spółgłoski dzielą się na klasy tonalne (niska, średnia, wysoka), które wpływają na wymowę słowa w zależności od użytego tonu. To trudne do uchwycenia na początku, ale później nabiera sensu.

5.  Jak czytać te znaki? Czy każde słowo da się wymówić tylko na podstawie zapisu?

Teoretycznie tak, ale w praktyce jest to wyzwanie. Tajski ma wiele niemych liter, skrótów fonetycznych, a także historycznych zapisów, które nie odzwierciedlają już współczesnej wymowy. Dlatego na początku warto uczyć się słów w kontekście i zapamiętywać pisownię + wymowę razem.

Przykład: ผม (phǒm – „ja” [mężczyzna])

Pisownia: ผ + ม p + m

Wymawiane: phǒm, samogłoska o jest domyślna

Przykład: ศาล (sǎan – świątynia, sąd)

Litera ศ to „s” z klasy wysokiej

Ale ten sam dźwięk „s” może też być zapisany jako ส, ซ, ษ – różnią się tylko klasą lub użyciem historycznym

ล to L, ale na końcu sylaby zmienia się w  N

Przykład: เครือ (khruea – sieć, sieć komórkowa)

Pisownia: เ + ค + รื + อ

Brzmi: khruea

Kolejność znaków: samogłoski są zapisane wokół spółgłoski, a nie liniowo jak w polskim.

Przykład: ธรรมะ (tham-má – nauka, moralność)

Pisownia: ธรรม + ะ

Ale: środkowe „รร” czyta się jak „am”

To nie wynika logicznie z zapisu – trzeba znać regułę lub zapamiętać wymowę.

6. Jak (i z czego) uczyć się tajskiego alfabetu?

E‑book lub książka „Pismo tajskie” autorstwa Barbary Szacoń‑Wójcik (a więc mojego :)) to pozycja zawierająca szczegółowy kurs pisma tajskiego - naukę liter, a do tego masę ćwiczeń i teorii. Jeśli już opanował*ś pismo, może spodobać Ci się pozycja Tony w tajskim - e-book z zasadami tonalnymi. Nie lubisz nauki samodzielnej? Sprawdź kursy w naszej ofercie.

7. Czego unikać, ucząc się pisma tajskiego?

Uczysz się tylko z transliteracji (np. „sawatdee”) – przez to nie nauczysz się rozróżniać tonów ani poprawnego zapisu. Odkładasz alfabet „na później” – im wcześniej go opanujesz, tym szybciej zaczniesz rozumieć strukturę języka. Skaczesz między aplikacjami – każda z nich może mieć inną transliterację lub sposób zapisu, co wprowadza chaos. Próbujesz nauczyć się wszystkich 44 liter naraz – lepiej podzielić to na grupy np, według przydatności.

8. Pismo tajskie – czy warto się go uczyć?

W teorii można uczyć się tajskiego bez znajomości pisma, zwłaszcza jeśli chcemy się porozumieć podczas podróży, nawet mój kurs W podróży nie miał docelowej nauki pisma, co nie oznacza, że polecam naukę tajskiego bez znajomości pisma.

Uważam, że pismo bardzo ułatwia naukę tajskiego. Dlaczego? Transkrypcja tajskiego nie jest idealna, często nie pokazuje nam różnic w wymowie samogłosek, a to najszybsza droga do nauki z błędami. Nieznajomość liter ogranicza nas także w pozyskiwaniu materiałów.

Basia