Tajscy królowie – dynastia Chakri i jej historia

W 1782 roku generał Buddha Yodfa Chulalok, znany później jako Rama I, założył dynastię Chakri, która do dziś rządzi w Tajlandii. Obecnie na tronie panuje Rama X, który jest synem poprzedniego króla Ramy IX. Bhumibol Adulyadej rządził Tajlandią przez 70 lat. Zapisał się tym samym na kartach historii i Tajlandii i świata jako jeden z najdłużej panujących władców. Jednak nie wszyscy tajscy królowie rządzili krajem tak długo. Historia tej monarchii jest burzliwa, a przy tym niezwykle ciekawa.

Chakri – co to właściwie oznacza?

Wydawać by się mogło, że nazwa dynastii wzięła się od nazwiska pierwszego władcy. Jednak jak już zostało wspomniane, był nim Buddha Yodfa Chulalok. Chakri to jego tytuł „szlachecki”, słowo to wywodzi się z sanskrytu: Cakrin (चक्रिन्) i oznacza: ten, który lubi prowadzić dyskusje. Tytuł otrzymał jako swego rodzaju premier ówczesnego „rządu” Syjamu. Pamiętaj – nie wymawiamy tego jako „Czakri”, a bardziej „Dzakri”.

Rama I odegrał istotną rolę w walce z Birmą jako wojskowy dowódca. Jak to się stało, że został królem? Za panowania poprzedniego króla - Taksina - pełnił rolę generała jego wojska, był też jego wiernym przyjacielem i pomocnikiem. W 1782 roku doszło do zamachu stanu, poprzedniego króla określono szaleńcem i zabito, a władzę przejął właśnie Rama I, który został koronowany 6 kwietnia. Przeniósł stolicę do Thonburi (na terenie współczesnego Grungthep - Bangkoku). Zlecił budowę Wat Phra Kaew, popularnej świątyni w stolicy Tajlandii, a także Pałacu Królewskiego. Panował w latach 1782-1809. Po jego śmierci na tron wstąpił jego syn, książę Isarasundorn. Przyjął imię króla Ramy II.

Co ciekawe, historycy mówią, że to mało prawdopodobne, aby Taksin rzeczywiście był szaleńcem – ich zdaniem to tylko wymówka. Taksin miał być wizjonerem i odchodził od przyjętych tradycji i standardów, zresztą same przenosiny stolicy były tego objawem. To nie podobało się tradycjonalistom. Jego koniec miał być krwawy. Podobno wrzucono go do worka, następnie uderzano kamieniami i pałkami, aż zmarł.

Rama II i pozostali królowie Tajlandii

Losy królów z dynastii Chakri były trudne, trochę jakby spotkała ich kara za działania protoplasty - jedni umierali na wyprawach, inni bez potomka. Ostatecznie stracili też władzę absolutną. Oto krótka historia każdego z nich.

Rama II – 1809-1824. Razem z ojcem brał udział w wojnie syjamsko-birmańskiej, to za jego panowania biały słoń stał się symbolem Syjamu. Warto podkreślić, że w dawnych czasach, gdy władca chciał ukarać kogoś z wyższych sfer, dawał mu w prezencie białego słonia, którego utrzymanie było bardzo kosztowne.

Rama III - 1824-1851. Po Ramie II na tron miał wstąpić Mongkut, prawowity syn, jednak ze względu na to, że już w wieku 14 lat wybrał życie w duchowieństwie, a ojciec nie zostawił wytycznych co do sukcesji, zadecydowano, że królem zostanie drugi syn Ramy II, który narodził się ze związku z konkubiną.

Rama IV – 1851-1868. Wstąpił na tron mając prawie 50 lat, chociaż to on był prawowitym synem Ramy II i powinien już wcześniej przejąć władzę. Długie lata spędził w stanie duchownym, był bardzo religijny. Sam dużo podróżował i posługiwał się językiem angielskim, a ponieważ widział, zmiany jakie dzieją się w Azji Południowo-Wschodniej, zaczął wprowadzać zachodnią modę. Rozwinął stosunki dyplomatyczne z zachodem, a zwłaszcza z Wielką Brytanią.

Rama V – 1868-1910. Jedna z najważniejszych postaci w historii Tajlandii, która wprowadziła sporo zmian w całym kraju. Nie bez powodu upamiętniono tego władcę, tworząc Dzień Chulalongkorn. To on odpowiadał za zniesienie niewolnictwa, założenie szkół, rozwój komunikacji (przy dużych wpływach brytyjskich). W czasie jego rządów Tajlandia odnotowała szybki wzrost gospodarczy. Był doskonałym politykiem, który zabezpieczył Tajlandię przed kolonizacją (za cenę utraty pewnych ziem i wpływów). Był także ogromnym propagatorem nauki angielskiego. Miał kilka żon i ponad 100 konkubin, w efekcie czego doczekał się ponad 70 potomków.

Rama VI – 1910-1925. Zmarł, mając zaledwie 44 lata, pozostawiając po sobie córkę, która zgodnie z prawem sukcesji nie mogła liczyć na tron. Zanim odszedł, kontynuował dzieło ojca, budując szpital, uniwersytet i stale rozwijając Tajlandię. Zajął się także regulacją całego systemu administracyjnego kraju. Mimo że jego panowanie było krótkie, bez wątpienia okazało się też owocne i bardzo intensywne w działania, zmiany i reformy. Warto dodać, że Rama VI był pisarzem.

Rama VII – 1925-1935. Był ostatnim monarchą absolutnym. W 1932 roku doszło do zamachu stanu, który był co prawda prawie bezkrwawy, ale doprowadził do przekształcenia jeszcze wtedy Syjamu w monarchię konstytucyjną. W 1935 roku w wyniku konfliktów politycznych postanowił abdykować i wyjechać do Anglii, gdzie zmarł 6 lat później.

Rama VIII – 1935-1946. Po Ramie VII władzę przekazano zaledwie 10-letniemu dziecku. Wielu specjalistów zajmujących się historią zauważa, że wybór mógł być powiązany z tym, że młodym człowiekiem łatwiej dyrygować i narzucać mu wolę, a odkąd obalono monarchię absolutną, otoczenie króla miało bardzo różne przekonania - jedni chcieli przejścia w demokrację, inni powrotu do władzy absolutnej. Rama VII był synem Mahidola Adulyadeja, który z kolei był synem słynnego króla Chulalongkorna. Po 11 latach na tronie, mając niespełna 21 lat, zmarł w wyniku postrzelenia. Jego śmierć do dzisiaj pozostaje zagadką i powoduje kontrowersje.

Rama IX – 1946-2016. Na kilkanaście minut przed usłyszeniem strzałów pokój Ramy VII opuścił jego brat, który w tamtym czasie miał niespełna 19 lat i studiował za granicą. Urodził się w Cambridge i w dniu, gdy zmarł jego brat, miał opuszczać kraj. Do sprawowania władzy wyznaczył regenta, swojego wuja, a sam wrócił do kraju w 1950 roku. Był uwielbianym królem, na jego cześć 5 grudnia (data urodzin) zmienił się w Dzień Ojca, a dzień urodzin jego żony, 22 sierpnia, na Dzień Matki. W czasie jego panowania Tajlandia przeszła transformację, zmieniając się w demokrację, chociaż nie da się ukryć, że i to pozostaje dyskusyjne, bo forma sprawowania władzy wzbudza wiele wątpliwości. Według Forbes był jednym z najbogatszych ludzi świata, chociaż nikt nie był wstanie określić wielkości jego majątku. Do momentu śmierci w 2016 roku był też najdłużej panującym władcą na świecie.

Rama X – 2016-obecnie. Kontrowersyjna postać, której wstąpienie na tron stało pod znakiem zapytania. Zgodnie z prawem sukcesji był jedynym prawowitym następcą tronu, jednak jego szokujące zachowanie powodowało wzburzenie opinii publicznej. Kochanki, dzieci, których nikt nie jest w stanie policzyć i zdjęcia z tabloidów na całym świecie stały się źródłem wielu plotek (to informacje pochodzące z książek, prasy i przekazów innych mediów masowych). Ostatecznie został koronowany w 2019 roku, a cała ceremonia była transmitowana i szeroko komentowana w telewizji.

W Tajlandii, jak w każdej monarchii, nie brakuje antymonarchistów. Mimo wszystko ciągle ma ona silną pozycję.

Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej na temat Tajlandii i jej historii, koniecznie dołącz do webinarów o Azji Południowo-Wschodniej w ramach Ferii z AJ:

• 13 marca, 18:30 - Tajska rodzina królewska - jej burzliwa historia i zbrodnie
• 20 marca, 18:30 - Od królestwa Khmerów, przez Ayutthaya po Syjam i Tajlandię - historia Tajlandii w skrócie.

Spotkania poprowadzi Basia. W cenie otrzymujesz dwa mini e-booki: Historia Tajlandii cz. 1 i cz.2! Zapisy na webinary znajdziesz tutaj.